Türkiye’de Kamu-Özel Sektörü Ortaklıkları

Türk otoriteleri tarafından kamu-özel sektör ortaklıklarının (KÖS'ler) kullanılması, 2000'li yılların başından beri yürütülen büyük projeler politikasından ayrı düşünülemez. Bu sözleşme düzeni yasal ve kurumsal olarak önceden tanımlanmışsa, yeni sektörler ve alternatif finansman yöntemlerinin iyileştirilmesi için yollar bulunmaktadır. Son yıllarda KÖS'lerin artan kullanımı kamu maliyesi için sonuçsuz kalmamaktadır.

Kamu-Özel Sektörü Ortaklıkları açısından Türkiye’nin yapısı

Türkiye, başta altyapı projeleri olmak üzere, bu büyük projelerin finansmanı için kamu-özel sektör ortaklığı programlarına dayanmaktadır. KÖS’ler her biri farklı kurallarla yönetilen dört tip sözleşmeden oluşmaktadır.  Yap, İşlet, Devret (YİD) projelerin % 47’sini oluşturarak (106) ilk sırada bulunmaktadır. İmtiyaz hakkı, KÖS kapsamında imzalanan 225 proje içerisinde  % 42 oranı ile (93) ikinci sırada gelmektedir. Havaalanı projeleri KÖS’lerin çoğunluğunu, 135 milyar dolarlık yatırımın 69,4 milyar dolarlık kısmını karşılamaktadır.

Türkiye'de KÖS'lerin uygulanmasını düzenlemek için çeşitli yasalar bulunmaktadır: (1) Aralık 1984 yasasıyla Türk Elektrik İdaresi dışındaki şirketleri elektrik üretmek, iletmek, dağıtmak ve satmak için yetki vermek (YİD); (2) Haziran 1994 yasasıyla, Yap-İşlet-Devret çerçevesinde yatırımlar ve hizmetler; (3) Temmuz 1997 yasasıyla elektrik santrallerinin yapım ve işletilmesi (Yİ çerçevesinde) ve enerji satışı; (4) Temmuz 2005 yasasıyla sağlık alanında hizmetler; (5) madencilik haklarının devri ile ilgili yasalar

KÖS’lerin kurumsal sorumluluğu, birçok kamu kuruluşu arasında paylaşılmaktadır. Bunlar, altyapı ile yakından ilişkili bulunmakla olan Kalkınma Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı olup, Yüksek Planlama Kurulu (YPK) temel izin kurumudur. Kamu İhale Ajansı da ihale prosedürleri denetiminde önemli rol oynamaktadır. Sözleşme yapan temel otoriteler, Ulaştırma, Sağlık, Gümrük, Ticaret, Enerji ve Eğitim Bakanlıkları’dır.

Türkiye, KÖS alanında öncüdür

Türkiye, KÖS alanında çalışmalar yapan OECD ülkeleri içinde ön sıralarda yer almaktadır. 1984’ten beri, pek çok KÖS, ulaştırma, enerji ve turizm sektörlerinde gerçekleşti. Türkiye’de 1986’dan beri gerçekleştirilen 225 proje içerisinde, 86 adedi elektrik üretimi tesisleri (% 38,8) 42 adedi otoyolları ve servis yerleri (% 18,7) 22 adedi limanlar (% 9,8) 21 adedi tıbbi altyapılar (% 9,3) 18 adedi havaalanları (% 8) 17 adedi marina ve turistik tesis (% 7,6), 15 adedi sınır kontrolü (% 6,7), 2 adedi sanayi tesisi (% 0,9), 1 adedi kültür ve turizm altyapısı (% 0,4) ve son olarak da 1 adedi demiryoludur (% 0.4). 35,6 milyar Dolar değerinde yatırımla, İstanbul yeni havaalanı YİD tipi KÖS’nin en önemli projesidir. Son 10 yıl içinde, KÖS mekanizması içinde Yavuz Sultan Selim Köprüsü (İstanbul’un üçüncü köprüsü), Avrasya tüneli, Osmangazi Köprüsü, Yozgat ve Mersin hastaneleri ve İstanbul-Ankara hızlı tren hattı gibi pek çok büyük projeye başlandı.

KÖS'lere başvuruların ve iyileştirme perspektiflerinin değerlendirilmesi

Şimdiye kadar uygulanan KÖS analizinden çeşitli gözlemler ortaya çıkıyor:

• Özellikle hastane sektöründe ve ulaşımda kullanılan KÖS'ler, KÖS çerçevesini gözden geçirmeyi içeren, katı atık ve atık su arıtma gibi gelecekte başka uygulama alanlarında da olabilmelidir.

• Bankalarla finansman zorlukları ortaya çıkmakta, diğer alternatif finansman yöntemlerini hazırlamak için teknik ve yasal çalışmalar başlatılmaktadır.

Orta Vadeli Program (2018-2020) KÖS’lerin uygulama modelinin ulusal ve uluslararası deneyimler kapsamında daha da iyileştirilmesini, YİD dışında başka modellere başvuruları da öngörmektedir. Farklı model KÖS’lere uygun yeni bir yasa yürürlüğe girebilir. Bu şekilde var olan sistemin yerini alabilir. Gelecekte KÖS yasası, özellikle yeni bir merkezi KÖS birimi (mevcut KÖS birimi esas olarak sağlık sektörünü yönetmektedir) oluşturarak, düzenleyici ve kurumsal uyum eksikliğini gidermeyi ve kapasite geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Kaynak : Fransa Büyükelçiliği Ekonomi Servisi